disturbed mind of gnostic

از جمعه تا جمعه

naser66 — Wed, 23 Sep 2009 21:38:22 GMT

از جمعه تا جمعه

تقدیم به ...

سبز ها از انتخابات

تا روز ِ قدسی که حالا عبرانی تقویم می شود

شهید می شوند!!!
در سرم نمی رود

که موسوی... کروبی...

تل...ابیب می خوانند.

خیابان های راهپیمایی مان را درد هویتی که تا سی ساله ی اول انقلاب...

و شعار سبز های مسخ شده هم

چه از بی بی سی مخابره شود

چه از اعتماد ِ، اعتماد های ملی!

و لبنان و غزه هایی که محو شده اند

از صفحه ی وجدان هایی که شسته اند شان

چه جمعه ی انتخابات

چه جمعه ی قدس

که دو خط موازی سقوط می کنند

در سراشیبی قدرت... سکوت... ذلت

و مردان اوعاریو...

خواب می بینم کسی می آید

نه هر شب جمعه ای که

ما دعایش می کنیم؛
و خواص فرار می کنند از حقیقتی که می گویند تلخ است؛
مثل مکر ِ نابغه ای که از صفین ِ" عمرو عاص- اشعری"

و تازه باید دلمان هم برای کودکان اسراییل بسوزد

که موشک های غنی شده از

اورانیوم ضعیف شده را

نقاشی می کشند

و روباه ِ پیر

با اخبار ِ صحرایی اش زخم کهنه مان را درمان شود.

شاید

آرزویش را کمی سبز کنیم.

ستاره سوخته

naser66 — Sat, 15 Aug 2009 20:45:18 GMT

به نام خدا

به بسیجیان ِ شهیدی که در آتش ِ کینه ی سبز پوشان سوختند.

*******
سبز پوشان

شب و روز

با مکر ِ خویش

بر نگاهت

فرود آمدند؛

و تو همچنان،

با صبر و حلم رأیشان را می نگری.

سبز پوشان حق دارند؛

که تو عمری با جان و قلبت،

جان و قلبشان را

آزاد کرده ای؛

همچو ققنوسی که هر بار

حتی در باران

از خاکستر ِخود

شکوهناک تر و کوهناکتر

می زاید.

سبزپوشان

نامت را می زدایند

از جان و قلبشان

اما چه سود؟

تو در ضمیر ِ مردم ِ آزاده ی جهان

با خونِ خویش

امضا نهاده ای.

آرام بخواب

naser66 — Thu, 13 Aug 2009 16:44:18 GMT

آرام بخواب

***

قهقهه ی اشعری، رقصیدن عمرو عاص

قرآن پاره پاره، بر سبز نفاق اشعث

رویشِ تلخی ی صبر، بر قلبِ خونِ مولا

کبوتران خونین از زخمِ تیرِ خدعه

خبر از خشمِ مالک

صفین آتش گرفته است.

***

از صبح انتخابات، تا ظهر روز جمعه

روباه مشغول رقص و گرگ در هوای زوزه

از تبریک پیروزی با رادیو بی بی سی

تا خطبه و اقامه با لفظِ انگلیسی

از خواندنِ نمازِ بدون شرطِ احکام

تا یک دنیا سکوتِ، تکبیر گویان جمعه

از یا حسین حسینِ، سبزپوشانِ خوارج

تا سوت و کف به جای، تکبیرِ جنس و وحدت

خبر از خشم مولا

جمعه نماز نخوانده است.

***

از شب نمازِ بی دین، داغ دارِ مُهرِ نیرنگ

از آن همه زنگارِ بسته به تیغ ِ تدبیر

از مردگان ِ زنده در رستخیز ِ ایمان

از خشم ِ پاک ِ مالک، در پای ِ خیمه ی کفر

خبر از اوج فتنه

قلب الحمد قرآن از درد آتش گرفته است.

***

باور ندارم دیگر، اشک ِ پدر خوانده را

که از لندن، تل آویو، تا پاریس و واشنگتن

رختِ سبز ِ نفاق را، بر تن عیان می کند.

باور ندارم دیگر، رقص ِ روباه ِ پیر را

که با گرگ زوزه کش، در التهابِ رسم ِ

تندیسی از عمو سام،بر گلزار شهید است.

باور ندارم دیگر، شیخِ به خواب رفته را

که با درویش، بهایی، ساسی مانکن می خواند.

باور ندارم دیگر، باور ندارم دیگر...

خبر از عصرِ جمعه،

شیخ و پدر خوانده را، اشعث تکبیر می گوید.

***
صفین، علی، عمر و عاص

تهران، ندا، خیابان

جمعه، نماز، اشعری

ملجم، اشعث، قطامه

خروش و خشم ِ مالک، از دردِ دردِ مولا

شلیکِ تیر ِ نفاق، هفده تنِ بی دفاع

جادوی رقصِ روباه، بر صفحه ی بی بی سی

سیلاب ِ مار و عقرب، بر خوابِ خوابِ مُرده

خبر از خشم تاریخ

آرام بخواب عمر و عاص؛ پدر خوانده بیدار است.

آرام بخواب اشعری؛ شیخ بهایی ما، اینبار دگر بیدار است.

آرام بخواب ای اشعث؛ خنیاگر سبزپوشان، تا همیشه بیدار است.

عدالت شهید شد.

naser66 — Fri, 10 Jul 2009 06:33:18 GMT

عدالت شهید شد.

تقدیم به شهید راه حجاب(مروة الشربینی)

******
... و سرخ رنگ شد؛

عدالتِ دموکراسی،

تا باز هم،

گلوله،

حرف آخر را بزند.

...

دموکرات نازی،

در کمین توست؛

از خشم حجابت!

ببین!

ببین که چون سایه؛

در پی ات روان است.

به زودی،

خونِ سبزت،

حقوقِ بشرش را

فرو می نشاند.

قلبت را می درد؛

و خنجرِ خون چکان عدالت!

گلگونت می کند.

...

این،

حقوقِ بشر آن هاست!

باور نکن!

نه باور نکن حرف هایشان را!

جایی که می روی را،

که هیچ چیز آن ها،

تو را نمی بخشد.

...

عدالت شهید شد؛

قلبش را به خنجر کشیدند

عدالت شهید شد؛

چشم هایش را به گلوله بستند.

عدالت شهید شد؛

چه اهمیتی دارد حقیقت؟!

وقتی حقوق بشر_

عدالت را خنجر می کشد.

این،

غم انگیز،

ولی واقعی است.

بسیار واقعی.

...

دموکراسی_

نژاد پرستیِ بی مرزشان است_

خصومتی نهفته در

حقوقِ بشرشان!

که سخت،

فریبنده است.

کینه ی آن هاست؛

که از قلبِ تو بیرون می جهد.

در یافتنِ چه بودی؟!

که خونت را سرخ کردی!

خونِ قلب ِ بی تابت.

...

این،

حقوقِ بشرِ آن هاست!

باور نکن!

نه باور نکن!

حرف هایشان را،

جایی که می روی را،

که هیچ چیزِ آن ها،

تو را نمی بخشد.

...

سر بریدند؛

فرشته ی عدالت را،

پیش ِ چشمِ ماتِ دنیا.

عدالت شهید شد و

با پرچم ِ سرخ رنگ،

مُهر و موم کردند؛

تابوتش را.

تو محکومِ پیروزی؛

که دموکراسی شان،

عدالتشان را فرو می ریزد.

چشم هایت را بگشای!

حقیقت را ببین!

که

نه می توان گفت!

نه می توان حس کرد.

هویت بخشی انقلاب اسلامی به شعر سیاسی ایران

naser66 — Mon, 26 Jan 2009 15:12:18 GMT

به نام خدا

خبر: وبلاگ دینی من با مقاله ی / انقلاب اسلامی کاملترین نهضت مردمی / نیز به روز است.

با سلام خدمت همه ی شما دوستان ارجمند و خوانندگان عزیز

پیشاپیش فرارسیدن دهه ی مبارکه فجر را تبریک عرض می نمایم.

به همین مناسبت وبلاگم را با مقاله ای تحت عنوان«هویت بخشی انقلاب اسلامی به شعر سیاسی ایران» را به روز کردم. بخوانید و مرا هم از نظرات خوبتان محروم نکنید.

« من برای خودم حرفی ندارم . من فقط از جانب مردمم حرف می زنم » این جمله که روانشاد خسرو گلسرخی آن را در آخرین دفاعیات خود در دادگاه رژیم شاهنشاهی ایران بر زبان راند را شاید بتوان نماد چیزی دانست که در عرصه هنر و ادبیات امروز ایران به آن هنر و ادبیات متعهد می گویند . ادبیاتی که پیشینه ی آن در ایران حداکثر به ۱۰۰ سال پیش و حول و حوش دوره مشروطه باز می گردد و در سنت ادبی پیش از مشروطه حتی برای یافتن استثنائاتی انگشت شمار نیز با مشکلات فراوانی روبرو خواهیم بود . ادبیات متعهد مدعی است با تأثیر بر تمام یا بخشی از جامعه ، آن را در رسیدن به اهدافی از قبیل رفع تبعیض و بی عدالتی ، رسیدن به آزادی ، رفع معضلات و عقب ماندگی های فرهنگی و فکری و حتی برخی اهداف سیاسی کمک می کند . زمانی یکی از توده ای های سابق در مصاحبه ای گفته بود « برای ما ، در اوج تحرکات انقلابی ، شعر شاملو همان کارکردی را داشت که زیارت عاشورا برای رزمندگان انقلاب اسلامی در جریان جنگ تحمیلی » . ادبیات متعهد ادبیاتی است وابسته به مختصات و ویژگی های اجتماعی و سیاسی در هر دوره تاریخی . اوج کار این نوعِ ادبی در ایران که در بیشتر یا بخشی از آثار بزرگوارانی چون فرخی یزدی ، عارف قزوینی ، ملک الشعراء بهار ، نیما ، سایه ، صادق چوبک ، شاملو ، فروغ ، جلال آل احمد ، خسرو گلسرخی و اندیشه های روانشاد دکتر علی شریعتی قابل مشاهده است دقیقاً مصادف است با فوران روحیات انقلابی در دنیا ، متأثر از فلسفه مارکس و برخی تحرکات سیاسی بلوک شرق که اتفاقاً درست با افول این جریان عظیم فکری و آن قدرت بزرگ سیاسی از اواخر دهه۷۰ میلادی ، در ایران نیز انشعابات مختلف آن من جمله ادبیات چپ و گرایش به تعهدات اجتماعی در هنر و ادبیات ، با سر به زمین خوردند و حالا جز ته مانده ای ساکن ، فاقد خلاقیت ، بی اثر و شعار زده از آن احساسات پرشور انقلابی چیزی باقی نمانده است .از گونه های موفق ادبیات متعهد شعر سیاسی و انقلابیست . در کنار انواع مختلف شعر چون عروضی و آزاد و منثور و سبکهای متفاوت آن چون هندی و سمبولیسم و اشکال گوناگونش چون غزل و قصیده، شعر را می توان از لحاظ موضوع نیز رده بندی کرد و حماسه و مدیحه و مرثیه و شعر عاشقانه و اخلاقی و فلسفی و سیاسی و مانند آن را تشخیص داد. شعر سیاسی پدیده ی نوینی است که با پیدایش دولت مدرن به وجود می آید و سابقه اش در ایران از سالهای انقلاب مشروطیت فراتر نمی رود. وقتی که حافظ از ترس محتسب می خورده حرف می زند و مسعود سعد از بند بلند نای می نالد، یا سعدی اتابک را نصیحت می کند و فردوسی به زنده کردن پارسی می بالد ما هنوز با شعر سیاسی سروکار نداریم و از قلمرو مدح و ذم و اندرز و حماسه فراتر نرفته ایم. در سابق شاعر ناچار از تکیه به این دیوان و آن دربار بود ولی اکنون شاعر می تواند مستقیماً قدرت دولتی را مورد سئوال قرار دهد و شعر خود را مخفی یا آشکار به دست مردم برساند. منظور از سیاست معنای خاص این کلمه است یعنی هر آنچه به قدرت دولتی مربوط می شود. و لذا شعر سیاسی شعری است که در آن قدرت دولتی مورد سئوال قرار می گیرد مثل شعرهای لویی آراگون و پل الوار در فرانسه، هاینریش هاینه در آلمان، والت ویتمن در آمریکا، مایا کوفسکی و یوگنی یفتوشنکو در شوروی، پابلو نرودا در شیلی، ناظم حکمت در ترکیه، محمود درویش و نزار قبانی در فلسطین و در ایران از تصنیف ها و هجویات دوران انقلاب مشروطیت گرفته تا "مرغ آمین" و "هست شب" نیما و از "زخم قلب آبایی" شاملو و "کسی که مثل هیچ کس نیست" فروغ و "سرود مهاجرین" مانی . و لذا می توان گفت که شعر به دو اعتبار سیاسی است: اول-به صورت مستقیم درباره ی قدرت سیاسی سخن بگوید. دوم-نسبت به نظام سیاسی و اجتماعی موجود یا ایده آل اظهار نظر کند. به دیگر سخن، شعری که به موضوع قدرت، حاکمیت و روابط غیر شخصی بپردازد، سیاسی است. شعر سیاسی، گونه ها و انواعی دارد. شعر سیاسی، یا مستقیماً و با صراحت و یا در قالب اشعار غیر جدی یا طنز سیاسی به قدرت سیاسی یا نظام سیاسی و اجتماعی بپردازد. از نظر محتوا نیز دو گونه است. برخی از اشعار سیاسی طرفدار حاکمیت و حامی وضع موجود اند،و برخی دیگر ، به نقد حاکمیت روی آورده اند.مهمترین موضوعات شعر سیاسی را وطن،آزادی،استبداد،استقلال، عدالت،مردم،زنان،جنگ،تاریخ،انقلاب،فداکاری در راه وطن، شهادت و ... در بر می گیرد. از این رو، در دوره ی پر رفت و آمد تحولات سیاسی بازار آن داغ و مشتریان آن بسیارند. . گاه شعر سیاسی را نه به اعتبار اعتبارش و نه بر پایه ی گونه هایش ، بلکه بر اساس تعریفی که از شعر و سیاست می کنند، می شناسند. شاعری ،شعر را به زبان شعر، اینگونه توصیف نموده است: چه باشد شعر؟آهِ سینه سوزی کز جگر خیزد نوای دردمندی کز دلِ دیوانه بر خیزد چه باشد شعر؟نجوای نسیم و غنچه در گلشن کز آن دامان گل را لعل از خون جگر خیزد فروغِ افتخاری ،آفتــــاب عالم افروزی که در معراج دل ها برتر از شمس و قمر خیزد شاعری دیگر،شعر را مسئول می داند؛ و شعر مسئول را به این صورت تعریف می کند: شعر مسئول بود حق پرور نه ستایش گر زور است و نه زر شعر مسئول پیام است و خروش از خدا نغمه و از غیب سروش شعر مسئول بت انداختن است نه ز مداحی ، بت ساختن است. سیاست در لغت به معنای حکم راندن بر رعیت، اداره کردن امور مملکت، حکومت کردن، مجازات نمودن، اداره ی امور داخلی و خارجی کشور و نظایر آن آمده است. به همین جهت ،سیاست را به معانی مختلفی چون سیاست مالی، تربیتی،شعری و ... به کار می برند. اما سیاست در اصطلاح، به هر نوع تدبیر و تلاش فردی و یا جمعی گفته می شود که برای دستیابی به قدرت سیاسی، حفظ و یا افزایش آن صورت می گیرد. چنین تلاشی به منظور اداره ی امور کشور و یا رهبری و مدیریت سیاسی جامعه بر اساس ارزش های مورد نظر انجام می گیرد. بر این اساس ، هر تلاش و اقدامی که برای کسب، نگاه داری و گسترش قدرت سیاسی شکل می پذیرد، یک امر سیاسی به حساب می آید. البته پدیده های سیاسی دو چهره دارند:چهره ای از خیانت، مکر،تزویر و دروغ که بر پایه ی منافع شخصی و گروهی استوار است و چهره ای از خدمت،صداقت،درست کاریکه بر اساس منافع عمومی پایه گذاری شده است. سیاست از نوع اول که بسیار متداول و رایج است، مردود و مذموم است؛ و سیاست از نوع دوم که در سیره ی انبیای عظام، ائمه ی اطهار(ع) و پیروان صدیقشان دیده می شود، پسندیده و موجب رشد و تکامل مادی و معنوی بشر است. نتیجه این که شعر سیاسی یک پدیده ی اجتماعی است؛ و از این رو بستر های زایش آن را باید در حوادث و رویداد های خوب و بد سیاسی جست و جو کرد. بنا بر این ، درک و فهم صورتو سیرت آن در عصر پهلوی به ویژه پهلوی دوم یا مشروطه ی سوم، مستلزم معرفت و بصیرت به حوادث عمده ی تاریخ سیاسی معاصر یا لااقل مهمترین و برجسته ترین آن است. از جمله: ۱)اشغال نظامی ایران(۲۰ شهریور ۱۳۲۰)_ ۲) کودتای انگلیسی_ آمریکایی(۲۸ مرداد۱۳۳۲)_۳)قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲. سه حادثه ی تاریخی ذکر شده به سمبل و نهاد سه جریان سیاسی معاصر سلطنت طلب شهریاری، ناسیونالیستی و اسلامی(مذهبی) مبدل شد. به تاثیر از آن ، سه نحله ی شعر سیاسی شکل گرفت. اشغال ایران و پیامد های خوب و بد آن، جریان سلطنت طلب شهریاری شعر سیاسی را متاثر ساخت.کودتای انگلیسی_ آمریکایی ۲۸ مرداد که جبهه ی ملی و رهبری آن را به انزوای سیاسی فرستاد، بر صبغه ی شعر سیاسی ناسیونالیستی و ملی گرایی اثر گذارد. حادثه ی ۱۵ خرداد که نیروی اسلام گرا را پس از ناکامی ملی گرایان،در دگرگونی اجتماعی به نیروی برتر سیاسی مخالف دولت تبدیل کرد و شعر مذهبی ضد دولتی را رونقی شگرف بخشید. الف)شعر سیاسی درباری و شاهی: جریان فکری و سیاسی ایران شهری، درصدد یافتن مبانی مشروعیت تاریخی و فرهنگی و نه دینی برای سلطنت بود؛به آن جهت که پهلوی ها با شعار سکولاریسم غربی، دین را از امور اجتماعی و سیاسی کنار زدند. بنابر این برای نگهداشت سلطنت نیازمند عصبیت یا خمیر مایه ی تازه، برای انسجام اجتماعی بودند. این جریان که به برخی از فروعات و نتایج دموکراتیک عصر جدید باور داشت، قبل از کودتای ۲۸ مرداد، با جریان های فکری و سیاسی عمده به نوعی هم زیستی دستیافت؛ ولی در دهه ی ۱۳۳۰ که با از دست رفتن هم زیستی با جریان های فکری و سیاسی و نیز، با موج احیای اسلام مواجه شد به تثبیت قدرت داخلی از طریق کسب حمایت های بیشتر خارجی بر آمد؛ و از دهه ی ۱۳۴۰ به بعد، با تشدید اسلام گرایی ، توجه و فرهنگ پیش از اسلام را با شدت از سر گرفت که برگزاری جشن های ۲۵۰۰ ساله، نمونه ای از آن است. مردم، روحانیون متعهد و مبارز نیز، به محکوم سازی صریح اقدامات ضد فرهنگی شاه و درباریان پرداخت. ب)شعر ناسیونالیستی و شوونیستی: ناسیونالیسم و ناسیونالیسم افراطی که از آن به شوونیسم یاد می شود، اگر چه یک پدیده ی غربی نیست، اما پس از انقلاب فرانسه و به تاثیر از آن، به اوج خود در غرب دست یافت؛ و آنگاه به صبغه ی غربی وارد جهان غیر غرب شد. از این زاویه، ناسیونالیسم، سیستمی برآمده از اندیشه ی لیبرالیستی غرب و آن هم دست مایه ی مبارزه ی طبقه ی متوسط بورژوا علیه فئودالیسم غربی است. پس واضح است که این مکتب بر اندیشه ی اومانیستی و ضد دینی استوار است؛ و مروج ضرورت به کار گیری شیوه های دموکراتیک در زندگی شخصی و سیاسی است.گاهی ناسیونالیسم حتی بر اعتقادات مذهبی و اخلاقی پیشی می گیرد، و نیروی محرکه ی آن، موجب اعمال خلاف انسانی می گردد. نفوذ ناسیونالیسم ممکن است تا حدی برسد که بعضی آن را یک نوع مذهبی دنیوی در عرض سایر مذاهب قلمداد کنند. ج) شعر مذهبی و دینی(اسلامی): جریان فکری اسلامی،از ابتدای ورود تجدد یا در واقع شبه تجدد به ایران، از خود واکنش نشان داد؛ به مقابله ی نظری و عملی با آن پرداخت، و کوشید از تمامیت اسلام و موجودیت تشیع در برابر آن ، دفاع کند. این خطی بود که با فراز و نشیب های فراوان تا اوایل۱۳۳۰ ادامه یافت. اما این جریان، پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که دیگر ایدئولوژی ها، اندیشه ها و جریان های فکری غیر مذهبی به بن بست رسیدند، به جریان فکری غالب و مسلط تبدیل می شود، و ضمن خروج از مواضع تدافعی ابتکار عمل را در صحنه ی فعالیت های ضد دولتی به دست می گیرد؛ و اسلام را به عنوان یک کلیت جامع که پاسخ گوی مشکلات و مسائل سیاسی و اجتماعی است، مطرح می کند. اوج گیری این جریان، به سال های اولیه ی دهه ی ۱۳۴۰ و بعد از آن مربوط می شود که آن نیز، به علت تفسیر نوع و جدیدی بود که امام خمینی(ره) از اسلام شیعی ارائه کرد. این تفسیر جدید که از آن به اسلام ناب محمدی(ص) یاد می شود، به شدت رک و بوی ضد طاغوت داشت. به موازات رشد فزاینده ی جریان فکری انقلابی اسلامی شیعی، موثرترین نحله ی شعر سیاسی تحت عنوان شعر مذهبی شکل گرفت که بر عناصری چون مبارزه با استبداد، تجلیل از شهادت و جهاد، ضدیت با انقلاب سفید، انتقاد از وضع موجود و ... استوار بود. نمونه هایی از این گونه عبارتند از: به شهوت کشانید، ما را سر و پا به ذلت نشانید، ما را سراسر به ما چیرگی داد آن را که داد صفات مونث، لباس مذکر بدین نکته وصف هنر پیشگان بس هر آن کو بد آموز تر پر هنر تر این شعری است که حمید سبزواری در اعتراض به برنامه های فرهنگی شاه در جهت نشر و تبلیغ فرهنگ غربی سروده است.همچنین ،اشعار بسیاری در قالب های شعری مختلف، در وصف امام خمینی(قدس سره) رهبری نهضت اسلامی ایران، سروده شده که هر چه به پیروزی انقلاب اسلامی نزدیکتر می شویم بر حجم اینگونه از شعرها افزوده می شود، شاعری در وصف امام (قدس سره) در تبعید، این شعر را سرود: آری! در روزگار مرگ اصالت ها به تو دگر چه بگویم چرا بسرایم از مطلع تمام سرود ها بی تو نشسته اگر فریاد! در اعتراض به وضع موجود و وضعیت ناگوار فقیران و مستمندان ، شاعر نصیحت می کند که باید عدالت را سر لوحه ی برنامه های خود قرار دهد. چون درمان تمام دردهای اجتماعی است؛ ابراهیم صهبا می گوید: تا چند مستمند کشد بار زندگی خرج غنی ز چیست که تحمیل بر گداست وجهی که بر اداره ی کشور بود ضرور ابواب جمع مفلس و مفلوک و بی نواست .درمان درد کشور ایران عدالت است زیرا عدالت است که بر دردها دواست زین العابدین موتمن نیر،در توصیف اوضاع اجتماعی اینگونه سرود، شعری که برای وصف بهار خونین ۱۳۴۲( کشتار مدرسه ی فیضیه ی قم) و ۱۳۵۴(دستگیری طلاب در سالگرد قیام ۱۵ خرداد) به کار می گیرد. آمد بهار خرم و دل سوگوار ماند نوروز هم رسید و غم برقرار ماند گفتم بهار آید و دل بشکفد چو باغ دل همچنان فسرده در این نوبهار ماند هر زنگ غم که بود بهار از دلم زدود جز درد و داغ او که به دل یادگار ماند مردم ایران در راه مبارزه با سلطنت پهلوی قربانیان زیادی دادند و در واقع پیروزی انقلاب ثمره ی خون شهیدان بود و بدون شهادت جوانان و از جان گذشتگان، استبداد شکست نمی خورد، ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ که به جمعه ی سیاه یا جمعه ی سرخ معروف شده است، یکی از صحنه هایی است که شهادت و شهادت طلبی پیروان امام خمینی(قدس سره) به اوج خود می رسد. بر لاله شنیده ام ژاله بر ژاله ندیده ام لاله کشتند زنان و کودکان را هم پیر شکسته هم جوان را شعر سیاسی اسلامی به صورت آمیزه ای ادبیات،هنر و حماسه به شعار های سیاسی راه یافت. حجم و محتوای شعار های سیاسی از پیش تازی مذهبیون مسلمان در نهضت امام خمینی(قدس سره) حکایت دارد.اشاره به گونه هایی از تاثیر گذاری شعر سیاسی در انقلاب اسلامی و شعار هایش ، می تواند در درک تاثیر یا وابستگی متقابل آن دو مدد رساند. ۱)تشبیه:یکی از گونه های شعار سیاسی تشبیه است. به نمونه های فراوانی از تشبیه می توان اشاره کرد. در تشبیه ها نوعی وزن و آهنگ به چشم می خورد که بر زیبایی و گیرایی تشبیه می افزاید؛ از جمله: در بهار آزادی جای شهدا خالی در این شعار بهار پس از زمستان،به معنای رهایی نمادین از ظلم و بیداد گری است. در واقع، بهار فصلی است که مردم از ترس سرما خود را در لباس ها یشان پنهان نمی کنند. ۲)گفتار عامیانه: شعر سیاسی اسلامی گاه به زبان گفتاری، محاوره ای و یا به زبان عامیانه یا کوچه و بازاری مطرح شده است؛ که در عین سادگی و بی پیرایگی از خلوص صمیمیت الهی در خور وصف برخوردار است. اگر آقا دیر بیاد مسلسل ها بیرون می آد نم نم بارون می آد خمینی تهرون می آد «آقا» در شعار نخست، به معنای امام خمینی (قدس سره) است که چون مردم او را از خود می دانند ، لفظ و کلمه ی آقا را برای او به کار برده اند. در شعار بعدی،«بارون» به معنای رحمت الهی دانسته شده است که در اینجا مراد امام (قدس سره) است. ۳)بیان نماد های دینی: شعار انقلاب اسلامی که اغلب در شعر تبلور یافته، مملو از ارزش های دینی است. این خود نشان از تاثیر گذاری فراوان دین و پیشتازی آن در مبارزات مردم مسلمان ایران دارد. هر کس که عدالت خواه است از قتل حسین(ع) آگاه است تا خون مظلومان به جوش است آوای عاشورا به گوش است عاشورا از برجسته ترین نماد های دینی است که از یک مبارزه ی عدالت خواهانه در هزار و چند سال پیش سخن می گوید؛ و از این رو، به الگوی مبارزه علیه ظالمان و دفاع از مظلومان در همه ی زمان ها تبدیل شده است. ۴) شوخی و طنز: شوخی و طنز می تواند به سلاحی موثر در رفتار سیاسی تبدیل شود. اثر یک گفتار صریح را دارد، ولی مخاطرات آن برای گوینده چندان نیست. البته گاه به کارگیری طنز سیاسی به معنی جدی نگرفتن قدرت سیاسی است. شعر سیاسی اسلامی، در وقوع انقلاب اسلامی موثر افتاد؛ و نیز انقلاب اسلامی بر رشد شعر انقلابی و شعر دفاع مقدس تاثیر گذاشت؛ بنا بر این، یک تعامل معنا دار و دو سویه بین آن دو در یک فرآیند کاملاً طبیعی اتفاق افتاده است. از این رو شاعران مسلمان انقلابی از تاکید بر تاثیر متقابل شعر سیاسی اسلامی و پیروزی انقلاب اسلامی اِبایی ندارند؛ و با صراحت و شجاعت آن را تاکید می کنند. تاثیر انقلاب بر شعر معاصر ایران، روشن و واضح و انکار ناپذیر است. زبان شعر تازه تر شد و با ترکیبات تازه تر شعری رو به رو شدیم. غزل به معنی واقعی شکل گرفت و شعر حماسه توانست در قالب غزل جای بگیرد. شاعران انقلاب ،خالق شعری متمایز و دارای سبکی ویژه هستند. آن ها اگر چه از تجربیات شاعران گذشته و امروز بهره ها گرفته اند؛ اما انصاف باید داد که میراث خوار سنت گرایان یا وام دار نوگرایان پس از مشروطه نیستند. شعر این شاعران درون مایه یی معنوی دارد که بی عدالتی را بر نمی تابد ، و در عرصه ی اجتماعی از زبان حماسی و گاه منتقدانه و بی پروا بر خوردار است. این شاعران در احیای تحول مناسب غزل موفق بوده اند، و آثار قابل تاملی در این قالب آفریده اند . انقلاب اسلامی ایران تاثیر مثبتی در شکل، محتوا و صورت ادبیات، گذاشته؛ به خصوص شعر ما که در فرم و شکل کاملاً اثر پذیر بوده است و با به وجود آمدن انقلاب، ما یک باز خوانی تاریخی انجام داده ایم. این بازخوانی به معنی بازخوانی هویت یک ملت، یعنی نگاه کردن به گذشته ی تاریخی یک ملت است. با بازخوانی تاریخی شعر ایران ، نکات مثبت را جذب کردیم. به طور مثال ،قالب غزل که یک قالب سنتی بود، به یُمن این بازخوانی به زبان جدید آراسته شد ، و از آن قالب سنتی و محتوای سنتی اش جدا شد. اولین و یکی از بزرگترین تاثیرات انقلاب بر روند شعر ایران پیدایش یک جمهوری و یک دموکراسی شعری بود.مردمی که دیدند با حضور همه جانبه در صحنه ی انقلاب توانسته اند؛ یکی از بزرگترین رفرم های اجتماعی قرن را تشکیل دهند، یکی از مستعد ترین و در عین حال وسیع ترین صحنه ها را برای حضور هنر، ادبیات و به ویژه شعر را فراهم آوردند. به هر روی تاثیر دو طرفه ی شعر سیاسی و انقلاب اسلامی بسیار عمیق بوده است. یکی از خصایص اصلی و اساسی شعر دینی، مذهبی یا شعر انقلابی و خونین، استخدام و به کارگیری مفاهیم مختلف شور انگیز اسلامی برای بیان مقاصد یا دستیابی به اهداف الهی خویش است.بهره گیری از مفاهیم حماسه ی رزمی، ذکر مصائب اهل بیت(ع)، مدح امامان معصوم(ع)، ستایش بزرگان دین، توصیف مناسبت های مهم تاریخی انقلاب اسلامی ، و نیز ، استفاده از مفاهیمی چون: جهاد، شهید،شهادت،خون،مرگ سبز و ... از آن جمله است. شاعر مذهبی به پشت گرمی خون و ایثار فرزندان رشید،غیور و سر به مهر این ملت توانست؛ سرود رهایی سر دهد و میل به حکومت فاضله را به شعر در آورد. از این رو اینگونه ، شعری وزین، و در عین حال ستیز گر و توفنده است. این شعر، گرچه جوان است؛ ولی برومند، استوار، معصوم و پویاست. شعر انقلاب، شعر خشم، خروش، مقاومت و مبارزه ی شهداست.شعر اعتراض و فریاد، شعر زندگی و مردانگی، و آمیزه ای از مهر و قهر، لطف و جنگ، زمزمه ای از توحید و اخلاق، جویباری از نیایش و کرنش ، و دریایی است از آب و آتش، آمیخته ای از عشق و نفرت. شعر انقلاب، شعر مبارزه با طاغوت و جالوت، شعر گلوله و گل واژه،شعر نبرد و ظلمت،بازیگر اصلی این نبرد، شهید است.از این رو،اگر شاعر انقلابی از شهید تاثیر می پذیرد و از شهید تمجید می کند تمجید او از شخص نیست. شهید شخص نیست، عصاره ی یک ملت است، پیامبری است که ما را از غرق شدن در گنداب رژیم شاهنشاهی و از ذلیل شدن در برابر صدام نجات بخشید.تاثیر پذیری شعر سیاسی و مذهبی از شهید و شهادت است که آن را درخشنده می کند، طرحی نو می افکند ، تحولی شگرف ایجاد می کند و هرگز به کالای متروکه تبدیل نمی شود، بلکه هر چه از عمرش بگذرد، هدایت گر و هادی تر می شود و تنها در ذهن خواص باقی نمی ماند.

۱-احمد درستی،شعر سیاسی در دوره ی پهلوی دوم ۲-مجید شفیق، شاعران تهران،ج ۲ ۳- یادنامه ی سومین کنگره ی شعر و ادب و هنر ۴- فرهنگ فارسی عمید ۵ـ جلال الدین مدنی،مبانی و کلیات علوم سیاسی،ج ا ۶- حمید روحانی،بررسی و تحلیل از نهضت امام خمینی(ره)،ج ۷- محمد شفیعی فر، درآمدی بر مبانی فکری انقلاب اسلامی ۸- همان ۹- همان ۱۰ - همان ۱۱- همان ۱۲-همان ۱۳-«شعار های انقلاب آمیزه از ادبیات، هنر و حماسه»، روزنامه ی جام جم ۱۴-همان ۱۵- همان ۱۶-«شاعران از تاثیر انقلاب اسلامی بر شعر و ادبیات معاصر می گویند» روزنامه ی جام جم ۱۷- همان ۱۸- همان ۱۹- همان

یک غزل و یک سپید

naser66 — Sun, 26 Oct 2008 01:45:18 GMT

هو حق

***

آتش حریف غارت سرما نمی شود

این قوم ساحران که مسیحا نمی شود

آن جا که رود رنگ سرابی است تلخ و پوچ

دیگر کویر تشنه ی دریا نمی شود

دستی اسیر حسرت باران انتظار

در این کویر شوق تمنا نمی شود

منصور وار بر سر داریم و مرگ ما

بعد از هزار سال هویدا نمی شود

این جا جنیدِ پیر به فتوای کرکسان

هرگز میان معرکه رسوا نمی شود

در کنج انزوای قفس می کشد مرا

این شام مرگبار که فردا نمی شود

دیگر بس است؛این همه اندوه و درد و رنج

در دست های کوچک من جا نمی شود

وقتی تو هم نمی شنوی ناله ی مرا

دیگر لبم، به گفتن غم وا نمی شود

*****************************************************************
در انحنای شب

برداشت بانگ صبح

آن مرغ منزوی

بر شاخه های خشک

زیر سموم سخت

افسرده و غمین

سر در پرش فرو

چندی است می کند بسر.

آواز های سرد

با جیغ های باد

همداستان و گرم

گه بانگ سرد مرغ

او پیش از آن صفیر

در جمع مرغکان

آواز های گرم

می پرورید

بر بام می پرید

همجفت می گزید

اینک چنین ملول

مدهوش و سر به زیر

سکنی گزیده است

در عمق بیشه ها.

او از پسِ طنین

می کرد خیره گوش

شاید که پس دهد

مرغی نوای صبح

چون مرغ منزوی.

تا انتهای شب

می کرد بانگ صبح

بی تاب و متصل

تندیس بی کسی.

فردا که جلوه کرد

صبح از نهانِ شب

_ آن سان که راست

تقدیر وعده شد

_اما کَسش ندید

بر شاخِ تیره رنگ

پرهای او فرو

رنگی میان سنگ!

زیبایی و زیبایی شناختی فلسفی در هنر و ادبیات مدرن

naser66 — Mon, 21 Jul 2008 23:51:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحیم

زیبایی و زیبایی شناختی فلسفی در هنر و ادبیات مدرن

تامل در باب هنر و زیبایی را چنانکه باید و شاید می توان در فرهنگ های متفاوت در ادوار گوناگون ملاحظه کرد.هیپیاس کویر افلاطون و بوطیقای ارسطو گواه پردازش فلسفی چنین تاملی در یونان باستان بوده و متون تعیین کننده ای برای سنت غربی محسوب می شده اند، اما تا همین اواخر چیزی در این سنت یافت نمی شد که قابل قیاس با سطح تاملات ایرانی –اسلامی بر شعر، هم چون شاهکار های بی نظیر حافظ و مولانا یا سطح تاملات چینی بر نقاشی، در متونی چون شرح نقاشی های مشهور اثر نویسنده ی قرن نهمی ، چانگ ین-یوآن، بوده باشد.با این حال ،این کاری بسیار شتاب زده خواهد بود که این نمونه ها و دیگر نمونه های تامل در باب هنر و زیبایی را تحت عنوان«زیبایی شناسی» مجموع سازیم. زیبایی شناسی و مباحث تئوریک و نظریه پردازی آن نه تنها خاستگاه مدرنی داشته ، بلکه اشتغالات، سمت و سوی تحلیل و در نتیجه نظام درونی تفکیک و طبقه بندی اش اختصاصاً اروپایی بوده و نباید آن را با سازمایه های پیشامدرن یا غیر اروپایی در آمیخت.

این اصطلاح را نخستین بار فیلسوف عقل گرای آلمانی،الکساندر گوتلیب بم گارتن در تاملاتی در باب شعر در ارتباط با هنر و زیبایی به کار گرفته و سپس آن را در کتاب زیبایی شناسی خود شرح و بسط داد.بم گارتن در کتاب نخست ،اصطلاح زیبایی شناسی را در پایان تحلیل خود مطرح کرده، به خاستگاه های یونانی این اصطلاح و تضاد میان چیزهایی درک شده و چیزهای دانسته شده اشاره می کند. وضع کردن این اصطلاح تازه دو دلیل داشت. بم گارتن پیرو کریستین ولف، فیلسوف عقل گرای آلمانی، بوده و سرگرم پاسخ یابی برای دو مسئله ی موجود در فلسفه ی او بود. مسئله ی نخست جایگاه هنر در یک نظام فلسفی- عقلانی بود؛مسئله ی دوم،مناسبات میان عقل و احساس. او نگارش تاملات خود را به صورت تفسیری بر فن شعر هوراس و به منظور حل مسئله ی نخست آغاز کرد، اما در روند کار دریافت که این دو مسئله مسائلی به هم مربوط اند:زیبایی چیزی جز کمال معقول در بیان شکل محسوس نبود.پیامد این فهم در تاملات و زیبایی شناسی بم گارتن ارائه ی تعریف نظام مند دو سویه یی از زیبایی شناسی ، از یک سو، به عنوان آموزه ای در باب احساس و از سویی دیگر ، به عنوان یک فلسفه ی هنر بود.

این دو سویه گی در استفاده ی بسیار تاثیر گذار کانت از این اصطلاح نیز همچنان موجودیت دارد: در نقد خرد ناب، زیبایی شناسی به تحلیل احساس و اَشکال مکان و زمان شهودی رجوع می کند؛اما در نقد قوه ی حکم، زیبایی شناسی به تحلیل فلسفی زیبایی بر می گردد. تحلیل کانت در متن اخیر که بسیاری آن را آغاز گر زیبایی شناسی اروپایی مدرن می دانندرا می توان به دو شیوه خواند.در خوانش نخست ، کانت توجیهی در خصوص جامعیت و ضرورت قضاوت زیبایی شناسانه ارائه می کند که عمدتاً معطوف به دریافت هنر بود، اما در بحث از«قریحه» اشاراتی به آفرینش هنری نیز می شود.با این حال، در خوانش دوم، کانت بسان متفکری جلوه می کند که با رویکردی نقادانه به تضعیف گفتمان فلسفی مدرن مسلط در باب زیبایی و هنر _«زیبایی شناسی» بم گارتن و نظریه ی ذوق_ پرداخته و این برآیند را باز گذاشته، می خواهد ناسازه هایی را نشان دهد که به طرزی گریز ناپذیر تاملات فلسفی مدرن در باب هنر و زیبایی را در احاطه ی خود می گیرد.

مسئله ی مطرح در این دو خوانش از کانت مسئله ی اعتبار یا بی اعتباری شکل زیبایی شناسانه ی تامل در باب هنر ، بیرون از حدود خاص زمانی و مکانی فرهنگی که هنر از آن نشئت گرفته، است. خوانش نخست قائل به آن است که احکام زیبایی شناسانه می توانند کلاً و لزوماً معتبر باشند، حال آنکه بر اساس خوانش دوم این چنین مدعایی مشکوک است. دیدگاه دوم چنین می انگارد که زیبایی شناسی به عنوان گفتمان فلسفی در باب هنر و زیبایی ،از یک نظام تقابل های خاص فرهنگی جدا ناشدنی است؛ و مهمترین این تقابل ها«احساس و عقل»،«ماده و صورت»،«روح و لفظ»،«بیان و بیان شده»،«لذت و غایت» و «ازادی و الزام اند». از این دیدگاه، زیبایی شناسی به عنوان گفتمانی در باب هنر و زیبایی ،هر قدر هم که این تقابل ها اصلاح شده یا بسط داده شوند،همچنان اکیداً در چارچوب شاخصه های این تقابل ها می ماند.

از همین رو ، منتقدان زیبایی شناسی بر این باورند که زیبایی شناسی را نباید به صورت غیر نقادانه به حوزه ی آثار هنری و انتقادی دیگر فرهنگ ها و دوره ها بسط داد. از این منظر،سخن گفتن از «زیبایی شناسی قرون وسطایی» یا «زیبایی شناسی خوش نویسی ژاپنی» به معنی مقید ساختن این گفتمان ها و موضوعات به نظام ارزش های اروپایی مدرن غربی است.البته این امکان هست که تمایزات زیبایی شناسانه ی «ماده و صورت» یا «حس و خرد» را در مورد نقاشی دوره ی سلطنت تانگ یا رساله ی چانگ ین_یوآن نیز به کار بندیم، اما این کاربست تنها به بهای از دست دادن عمده ی دلالت آن ها در روند ترجمه به تعابیر زیبایی شناسی به دست می آید. به همین دلیل،تاملات قرن بیستمی در باب هنر نظیر تاملات هایدگر در «مکالمه ی زبان» و بکت در « سه مکالمه»آگاهانه راه برون رفت از چارچوب مقبول تقابل های زیبایی شناسانه را در پیش گرفته و محتاتانه به شرح شیوه های تازه ای برای تفکر درباره ی هنر و زیبایی می پردازد.

تمام

منابع استفاده شده:

1)شیوه های نقد ادبی،دیوید دیچز- ترجمه ی دکتر غلامحسین یوسفی و محمد تقی صدقیانی

2)نقد ادبی، دکتر عبد الحسین زرین کوب

3)مبانی فلسفه هنر، نویسنده آن شپرت، مترجم علی رامین

4) در آمدی بر نشانه شناسی و هنر، نویسنده محمد ضیمران

5)مجموع مقالات تولد شعر،ترجمه ی منوچهر کاشف

6)نقد ادبی، دکتر سیروس شمیسا

7)فرهنگ اندیشه ی انتقادی، ترجمه ی پیام یزدان جو

8) تاریخ فلسفه، فردریک کاپلستون، ترجمه ی جلال الدین مجتبوی

یک غزل و یک سپید

naser66 — Tue, 20 May 2008 21:39:18 GMT

به نام خدا

1)دیوانه وار باز دویدم در جست و جـوی رود

در امتداد این شبِ تیره رد ســــــــحر نبود

2)می خواستم که زنده بمانم پر شور و پر امیـد

اما هوا هوای تنفس همـــرنگ مـــــرگ بود

3)اینک نخست پیک رهایی آن مردِ کوه طـــور

آن کس که در حقارت هستی شعر از سحر سرود

4) رو کرد بر سیاهی شب ها خو کرد با سکوت

آمد عقاب از افق دور سوی زمـــــــــین فرود

5)انبوه کرکسان تماشا از نردبــــــــــان پست

دیدند زاهدان خـــــــــدا را آتش زدند و دود...

6)...بر خاست از زمین و به ناگاه شد آسمان سیاه

از جامه ی سپیــــــــد بهاران نه تار ماند نه پود

7)دیدم ستاره های شب من خاموش می شـوند

من مانده ام میان هـــــــــیاهو در وحشت وجود

8)اینک تهیست دست دلم از باران و نور و عشـق

دستی رسید و ماه مرا از رویـــــــــــای من ربود

9)می خواستم رها شوم از غم با نغمــــه ی بهار

سر بر کنم به اوج سرودن در لحظه ی ســـــجود

10)زخمیست نای تشنه ام اما از بازیِ ســـراب

مرغان باغ بیهوده خوانده اند هنگام گــــــل نبود

*******************************

سپیده دم تاریخ را

هاله ای از خون

گرفته است؛

رخشش سرخ شبنمی

بر نازکای ساقه ی ریواسی

به دشتی بکر و بی کران.

* * *

جانوری

- سر مست فتح-

دشنه ی سنگی خونینش را

تاب می دهد در فضا

دیوانه وار

و این سوی

آرام

دختری

که نماد عشق است

و وارث «عصیان» و «غفلت».

* * *

شب می آید

و زمین پرده می کشد بر این تصویر

و همخوابی ارتجالی ِ عشق و جنایت

در عمق غار قیرگونِ بی آغاز

فردا

انسان زاده می شود

بی که بداند؛

روزی که هابیل مُرد

انسان مُرد!

ادامه ی مقاله ی باید ها و نباید ها در نقد ادبی

naser66 — Tue, 11 Mar 2008 17:22:18 GMT

هو الحق

با سلام خدمت شما دوستان محترم و عزیز

پیشاپیش سال جدید را خدمت همه ی شما تبریک عرض می نمایم.

پاینده و بهاری باشید.

ادامه ی مقاله ی باید ها و نباید ها در نقد ادبی...

کسانی که به ریشه ی واژه ی critic (منتقد) و اشتقاق آن از واژه ی یونانی krites ( داوری) توجه می کنند معمولاً مدافع این دیدگاه اند «ارزش گذاری» دلیل وجودی نقادی ادبی است.

منتقدان متن محور بر این باورند که داوری ها نباید بر عوامل بیرونی ای چون آرا یا اشتهار نویسنده مبتنی بوده، بلکه باید به صورت استقرایی و با توجه مسئولانه به درونی ترین پدیده ها، یعنی نوشتار خود متن مطرح شود. لیویس تصریح می کند :«هر آنچه را که شایسته ی مطرح شدن در نقادی نظم و نثر است می توان به داوری هایی در خصوص آرایش های خاص واژه ها بر صفحه ربط داد». از این نظر، اگرچه گردآوری اطلاعات(زندگی نامه ای، واژگان نگارانه، تاریخی، تشریحی و ...) درباره ی متون ادبی می تواند فعالیت مشروعی در حوزه ی وسیع مطالعات ادبی باشد،چنین فعالیتی به شکل گیری نقادب ادبی منجر نشده ، و شاید این نیز راهی برای کناره گیری از کار دشوار داوری درباره ی خوبی یا بدی متون مورد نظر باشد.

پیشرفت های صورت گرفته در حوزه های نظریه ی زبان و نظریه ی ارزش ،این دیدگاه را تضعیف کرده اند که نقادی ادبی باید برای توجیه عنوان خود به ارزش گذاری بپردازد. در اوایل قرن بیستم دگرگونی ای انقلابی در نظریه های زبان رخ داده، این نظریه ها از دستور زبان تجویزی (نحوه ی درست گفتن و نوشتن) فاصله گرفته و به زبان شناسی توصیفی (نحوه ی سخن گویی بالفعل ما) روی آورده،توصیف را در مقایسه با تجویز به شیوه ی پژوهش موثق تری در علوم انسانی بدل کردند. این شیوه ما را قادر می سازد تا ، برای مثال، دریابیم که هدف یک لغت نامه نه حفظ و حراست از معناهای مرجع کلمات بلکه ثبت تغیرات ایجاد شده در استعمال آن هاست: در اینجا درستی یا صحت به تعبیری نسبی بدل می شود که به اتکای تقریبی بودن معنای یک واژه یا بیان خاص در زمینه ی کاربردی اش مورد سنجش قرار می گیرد.تعریف کردن نقادی ادبی به عنوان شیوه ی ارزش گذارانه صرفاً نشانگر استناد به یکی از کاربرد های متعدد این اصطلاح بوده و نقادی ادبی اصطلاحی است که، به عقیده ی محققی که احتمالاً بیش از هر کس دیگری با نقادی آشنا بوده ، نمی توان تعریفی محدود تر از «هر گفتمانی در باب ادبیات» برای آن قائل شد.

نقادی ادبی ، در شکل ارزش گذارانه اش دغدغه ی ارزش در ادبیات را داشته، این ارزش را ذاتی آثار ادبی و متمایز از ارزش های بیرونی ای که با آن ها زندگی می کنیم می داند. هدف زیبایی شناسانه سازی متون ادبی به این شیوه، حراست از آنان در برابر نوعی نقادی نامربوط است که در واکنش به اثر بحثبر انگیز دی . اچ . لاورنس.(فاسقِ بانو چترلی) پدید آمده است، اثری که اخلاق گرایان آن را به خاطر وقاحتش تحریم کرده و فمینیست ها به خاطر زن ستیزی اش به باد انتقاد گرفته اند. چنین معضلاتی در صورتی مرتفع می شود که متن را به عنوان جهان خودآیینی متشکل از واژه در نظر بگیریم که، بدون استناد به ملاحظاتی از این دست که این متن«تمایلی به فساد انگیزی» (تعریف حقوقی وقاحت) داشته یا با ارائه ی بازنمود های موهن از زنان استمرار بخش روند سرکوب آنان می شود،می توان مزایایش را ارج نهاده و معایبش را بر ملا کرد. این گونه بود که فاسق بانوی چترلی بر اساس معیار های ادبی یک رمان بسیار خوب به شمار نیامده، و کار مقایسه ی ارزش گذاری های درونی و بیرونی در مورد آن تا حد رمان رنگین کمان مسئله ساز نشده اثری که احساسات اخلاق گرایان معاصر خود را جریحه دار کرده اما منتقدان غیر فمینیست آن را به عنوان یک اثر کلاسیک مدرنیستی بسیار ستایش کردند. این معضل همواره مطرحی برای حامیان ارزش ادبی است.اگر ستایش گر تجربه گرایی سوری کانتو ها ( از 64-1930) از راپاوند باشیم،آیا می توانیم-یا حتی باید بتوانیم- سیاست فاشیستی این آثار را در عین دیدگاه ضد فاشیستی خود نادیده بگیریم؟آیا اعتقادات مذهبی را(عدم این اعتقادات) می توان در کار ارزش گذاری ادبی چهارکوراتت الیوت منظور نکرد؟

به نظر کسانی که چنین تمایز گذاری هایی را نه ممکن می دانند و نه مطلوب ، مقوله ی ارزش ادبی مقوله ای مانع آفرین بوده و توجهات را از مسئولیت های اجتماعی نویسندگان و پیامد های سیاسی آنچه می نویسند منحرف می کند . به نظر اینگونه خوانند گان، وجه سیاسی متون ادبی را نباید به اتکای رویه های زیبایی شناسانه سازی زدود، بلکه باید به آن ها وجهه ای سیاسی داد. این کار را نه تنها با مطرح کردن سیاست در عرصه ی آثار ادبی ظاهراً غیر سیاسی ، بلکه با توجه یافتن به سیاستی که از پیش در این آثار موجود بوده و با مطرح کردن این پرسش باید صورت داد که رویه ی نقادانه ای که این گونه مسائل{سیاسی} را در جریان توجه اکید به وجوه تماماً ادبی متن نادیده می گیرد در خدمت اهداف چه کسانی است؟ هنگامی که متون ادبی وجهه ای سیاسی می یابند دیگر نمی توان میان ارزش ادبی و ارزش اجتماعی تمایز قائل شد،و نفس ارزش دیگر یک امر مطلق فرا تاریخی به حساب نیامده ، به عنوان ساختی تغییر پذیر، تابع فراز و نشیب های تاریخی و عمیقاً دستخوش مسائل مربوط به نژاد، طبقه و جنسیت در نظر گرفته می شود.ارزش را باید آوردگاه انواع گوناگونی از سیاست های نهانی دانست که هر یک از آن ها را می توان با سبک های مسلط نقادی سیاست مندانه مورد موافقت یا مخالفت قرار داد. اگر ، برای مثال، سیاست ها مکتوم نقادی ادبی را معطوف به طبقات اجتماعی بدانیم، نقادی مارکسیستی نشان خواهد داد که مطلوب ترین متون ادبی در نظر افراد بسته به طبقه ی متوسطی که به لحاظ تاریخی طیف خوانندگان ادبیات را تشکیل داده اند تجسم بخش ارزش های طبقه ی متوسط بوده، . اهمیتی ندارد که این ارزش ها تا چه حد در تعالی بخشی به خصایل این طبقه از طریق بینش هایی در خصوص انسانیت عام و بی طبقه موفق عمل کرده اند. در مورد سیاست مکتوم معطوف به جنسیت، انواع گوناگون نقادی فمینیستی نشان خواهند داد که فرهنگ ادبی مسلط فرهنگی مذکر گرا بوده، بنابراین تقادی های فمینیستی از متون ادبی ای پشتیبانی می کند که تجسم بخش ارزش بدیل و زن محورند. و اگر که ارزش ادبی به منزله ی دستگاه ایدئولوژکی برای خوارداشت متون مولفان غیر اروپایی در نظر گرفته شود، آنگاه شاهد انتقاد خوانندگان فعال در حوزه ی مطالعات فرهنگی سیاهان و مطالعات فرودستان از عواقب نژاد پرستی نهان و اروپا مدار این ارزش خواهیم بود. البته هر یک از این سبک های سیاسی سازی نقادی در چار چوب خود نیز گرایش مختلفی را مطرح می کند: برای مثال نقادی فمینیستی در عین صحه گذاشتن بر گرایش نا همجنس خواهانه ی خود ، نقادی فمینیستی همجنس بازانه را پدید آورده ، و نقد های آن بر جنسیت به تبیین یک سیاست هم جنس بازان کمک کرده اند، سیاستی که نهادینه شدن اش در قالب مطالعات همجنس بازان یه نوبه ی خود از سوی نظریه پردازان نا همجنس باز مورد انتقاد قرار گرفته است. همچنین نظریه ی انتقادی، چنان که گاه ادعا می شود،تخریب کننده ی نقادی ادبی نبوده بلکه به این نقادی آموخته است که مواضع و رویه های خود را با وقوف بیشتری بر مسئله ی ایدئولوژی تعریف کند. چیزی که در آثار الیس، ایگلتن، بنت،روتون و ولک نمود بیشتری یافته است.

یا حق

یا مولانا علی

نقد ادبی. قسمت اول...

naser66 — Wed, 06 Feb 2008 17:30:18 GMT

به نام خداوندگار اندیشه

نقد ادبی

باید ها و نباید ها

تا پیش از پیدایش نظریه ی انتقادی ، نقادی ادبی معمولاً به عنوان صورت بندی و دفاع از داوری های ارزشی درباره ی آثار ادبی،از سوی محققان هر دو حوزه ی ادبیات و نقادی، در نظر گرفته می شد. پایگاه نهادینه ی این افراد را اغلب دانشگاه ها و دانشکده ها تشکیل داده و آنان همانند روزنامه نگاران ادبی ( و البته بر خلاف نظریه پردازان انتقادی)آثار خود را در قبال متون ادبی اولیه در جایگاهی ثانویه می دیدند. با این حال ، نقد ادبی ، با وجود همه ی تحقیق و تکفیر های نویسندگان ، توانست به عنوان ابزار اجتماعی کار آمدی برای کنترل کیفی تولیدات ادبی از سوی کارشناسان خود را مطرح کند که کارشان تضمین حفظ عالی ترین معیار هاست.

این شالوده ی نقد ادبی متکی بر دو پنداشت است. نخست اینکه :ادبیات کالایی با هویت است که به سادگی می توان آنرا نه تنها از نا ادبیات بلکه از صور سطح پایین خود، نظیر ادبیات عامه پسند یا ادبیات نازل متمایز ساخت؛ و دوم اینکه، ارزش ادبی را می توان با تعابیری در کل مقبول تعریف کرد که منتقدان ادبی این تعریف را به عنوان معیاری برای تمایز گزاری میان نوشته های خوب و بد مورد استفاده قرار دهند. این هر دو پنداشت البته به زودی با نقد های اساسی مواجه شد، نورت روپ فرای در کالبد شکافی نقادی (کتابی جنجالی که در سال 1957 تالیف کرد) خود ، بازی ترفیع و تنزلی را که منتقدان ادبی با متون ادبی به راه انداخته بودند به تمسخر می گیرد.

نظریه های اولیه ای که در باب ادبیات مطرح شدند نظریاتی «ماهیت باور» بوده ، اعتقاد داشتند که یک اثر ادبی از وجوه مجزایی برخوردار است که نشانگر ادبیّت آن بوده و ما را به تمایز گزاری میان ادبیات و نا ادبیات قادر می سازد. این مشخصات البته همواره دارای وضوحی یک سطح نیستند. گاه مولفه ی ابهامی در حد ابهام «شوخ طبعی» در بحث از شعر قرن هفدهمی، یا « امر والا» درقرن هجدهم ، یا وحدت ارگانیک در قرن نوزدهم و قرن بیستم، می یابد؛ و گاه، با این حال، می تواند کاملاً مبرز باشد، چنان که فرضاً فرمالیسم روسی این ادعا را مطرح می کند که وجه افتراق کاربرد های شاعرانه و غیر شاعرانه ی زبان است که شعر نماینده ی آشنا زدایی از زبان روزمره است.با شناسایی این وجوه مجزا می توان آن ها را به عنوان وجوهی هنجارین و ارتقا یافته تا حد معیارهای ارزش در نظر گرفته، و به طور متناسب به عنوان ارکان ترفیع بخشی به برخی متون و تنزل دادن برخی دیگر به کار بست.

هر مکتب نقادی موثری برای نوع خاصی از متون اولویت قائل شده ، و مختصات چنین متونی را مختصاتی هنجارین دانسته ، به این وسیله دیگر شیوه های نقادی مبتنی بر دیگر انواع متون را بی اعتبار می شمارد.

در نتیجه ، با تغیر عرصه ی نقادی، متونی منزلت یافته و متونی دیگر بی قدر می شود. شاه پریان ادموند اسپنسر هر زمان که «وفور نو آوری» معیار ارزش باشد (چنانکه در نقادی فن بیانی قرن شانزدهمی چنین بود) اثری بسیار ارزشمند دانسته خواهد شد، اما هر گاه که معیار اصلی ما«اقتصاد سبکی» باشد، شعر اسپنسر برای سلایق ادبی آشنا با زوج های قهرمان قرن هجدهمی ای با اشعار ایماژیستی قرن بیستمی، شعری بیش از حد طولانی و ملالت بار به نظر خواهد رسید.دیگر متون غنی-نظیر نمایشنامه های ویلیام شکسپیر یا رمان جیمز جویس- با ارائه ی طیف گسترده ای از مختصات ادبی قابلیت طرح برای سبک های مختلف نقد را همچنان حفظ کرده ، و با جا به جایی که برای منتقدان مختلف و به دلایل مختلف ایجاد می کنند این توهم را پدید می آورند که متونی برخوردار از بقایی فرا تاریخی اند.

چنین پدیده هایی به این نظریه ی «مولفه ی باور» نیز اعتباری می بخشند که « پدیده هایی ارزشی در اصل نه به ویژگی های ساختاری متون ، بلکه به اجرای آن ها به عنوان متون ادبی مربوط می شود». یک متن به واسطه ی آنچه هست دیدگاه ماهیت باورانه ی ادبی دانسته نمی شود ، بلکه ادبی بودنش مفرط به آن است که خوانندگان آن متن را به منزله ی ادبیات بخوانند، درست همان طور که مارسل دوشان مخاطبان را وا داشت تا آبریزگاهی را که در یک گالری هنری به نمایش گذاشته بود به منزله ی هنر بنگرند.

بنابراین «ادبیات» نه یک ماهیت بلکه یک مقوله ی نوشتاری است که متون می توانند در درون و بیرون از آن واقع شوند، همچنان که کتاب مقدس « به منزله ی ادبیات » خوانده شده یا رمان نشان سرخ دلیری استیون کرین به عنوان گزارشی از جنگ داخلی آمریکا در نظر گرفته شده است.«ادبیات هر آن چیزی است که جمعی آن را تحت این عنوان جای داده و به شیوه های ادبی آن را میخوانند.» ادبیات توسط نظام آموزشی ای نهادینه می شود که کانون متون ادبی را تعریف و ترویج کرده و بر تاویل متون تشکیل دهنده ی این کانون نظارت می کنند.

متون ادبی، هنگامی که از حمایت رویه های ماهیت باور یا مولفه باور برخوردار شوند، چنان که باید و شاید در دستگاه ادبی-انتقادی به جریان افتاده و پردازش می شوند. این متون ، که ویراستاران آن را تصحیح کرده و محققان بر آن ها حاشیه نوشته اند، این قابلیت را پیدا می کنند تا به عنوان موضوع سه گونه ی اصلی پژوهش انتقادی مطرح شوند. نقد مولف محور متون ادبی را به عنوان شواهد زندگی نامه یی و روان نگارانه در نظر گرفته و به اتکای اثر در مورد مولف داوری می کند، و از این رو دربند آن چیزی است که منتقدان متن محور آن را مغالطه ی زندگی نامه یی می خوانند. در قرن بیستم، منتقدان متن محور این اعتقاد مدرنیستی تی.اس.الیوت را سرلوحه ی کار خود قرار داده اند که ادبیات وجهه یی غیر شخصی دارد ، و بنابراین منتقدان مذکور زندگی نامه را رها کرده به سر وقت« خود متن» رفته اند. از جمله ی این منتقدان اصحاب نقد عملی بریتانیایی هستند که پیشگام آنان آی.ای.ریچاردز بوده و توسط ویلیام امپسون و اف.آر.لیویس ترویج شده است؛ همچنین باید از نقادی نو آمریکایی یاد کرد که توسط کلینت بروکس طرح و ترویج شده است؛ و نیز از نقادی معطوف به شالوده ی شکنی جی.هیلیس میلر و پل دومان.

نقادی نو این فرضیه را که منتقدان ادبی باید دغدغه ی نحوه ی واکنش خوانندگان به متون ادبی نوشته باشند به عنوان مغالطه ی احساسی رد کرده است. با در نظر گرفتن اینکه تنها سه عرصه هستند که همه ی نقادی های ادبی می توانند خود را در آن عرصه ها مستقر سازند- مولف (مولد)، متن (محصول)، و خواننده(دریافت)- شاید چاره ای جز این نبود که استیلای نقادی نو ، نه از راه بازگشت به نقادی مولف محور (که منتقدان متن محور مخالفت خود با این رویکرد را ، به چشم گیر ترین وجه در نظریه ی مغالطه ی التفاتی ، ابراز کرده اند)، بلکه با تمرکز بر نقش خوانندگان در ساخت معنای ادبی و ارزش ادبی ، از میان برود. زیرا اگر (چنانکه مولفه باوران مدعی اند) متون ادبی عتایای مولفان به ما نبوده بلکه دقیقاً به اتکای رویه های خوانش شکل می گیرد، آنگاه این متون ادبی منابع ارزش نبوده بلکه عرصه هایی هستند که ارزش های ادبی در آنجا ایجاد می شوند. به این ترتیب ، نقد ادبی به نوعی مطالعات دریافتی بدل می شود که هانس روبرت یاس و نقادی معطوف به خواننده ی ولف گانگ آیزر و استنلی فیش پرورنده ی آن شدند...

یا مولانا علی«ع»

ادامه در پست آینده